پس همانطور كه مىبينيد بين اين دو نقل تنافى است مگر اينكه گفته شود جملهء « و از سينه‌هاى مردم . . . » كه در جمع زيد بنابر نقل اول آمده بود از اضافات راويان حديث مىباشد . بنابر اين تنافى رفع مىشود به اينكه گفته شود همانطور كه ابو شامه نوشته است براى ابو بكر قرآنى از روى نسخه‌هايى كه در عصر پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) نوشته شده بود نوشتند . سؤال و پاسخ بنا به گفتهء ما كه ابو بكر قرآنى از روى قرآنى كه به امر پيغمبر جمع شده بود نوشته حال سؤال مىشود از روى كدام نسخه قرآن ؟ قرآنى كه در خانهء پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) پس از رحلت آن حضرت باقى ماند ؟ و يا قرآنهايى كه نويسندگان وحى علاوه بر نسخهء پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) نسخه‌اى براى خودشان نيز تهيه كرده بودند ؟ چنانچه بعضىها به آن اشاره كرده بودند « 1 » . به حسب ظاهر اين قرآن ( قرآن ابو بكر ) از روى همين نسخه‌ها نوشته شد زيرا قرآنى كه در خانه آن حضرت بود على ( عليه السلام ) آن را با خود به منزلش برد و آن بر حسب وصيت خود رسول خدا كه امر كرده بود : يا على ، اين كتاب خدا است بردار و با خود داشته باش ، انجام گرفت ، على ( عليه السلام ) آن را در ميان پارچه‌اى گذاشت و با خود به منزل برد و پس از رحلت پيغمبر آن را بر طبق آنچه نازل شده بود تأليف كرد و آن حضرت به كتاب خدا آگاهى خوبى داشت « 2 » . خلاصه : ما در مقابل دو احتمال قرار گرفته‌ايم و چيزى كه مؤيد احتمال دوم است روايتى است كه در آن طلحه از امير المؤمنين ( عليه السلام ) مىپرسد : چرا سؤالى كه از شما نمودم جواب ندادى فرمود عمدا امتناع كردم و از تو مىپرسم آيا قرآنى كه عمر و عثمان جمع كرده‌اند قرآن است و يا غير قرآن نيز در آن هست . عرض كردم : همه آن قرآن است .

--> ( 1 ) التمهيد فى علوم القرآن ج 1 ، ص 221 . ( 2 ) التمهيد فى علوم القرآن ج 1 ، ص 227 به نقل از ابن شهر اشوب .